Onze lieve Anne is vanmiddag om 12:26 uur rustig overleden.
De nacht was rustig verlopen. Ik heb tot kwart voor 3 bij Anne gezeten terwijl Stan naast Anne sliep. Daarna heeft Anita tot 7 uur bij Anne gezeten zodat ik even kon slapen. In het begin van de nacht had ik echt het gevoel dat het ieder moment afgelopen kon zijn maar naar verloop van tijd zakte dat gevoel een beetje weg, Anne lag ‘gewoon’ heel rustig te slapen.
Om half 3 in de nacht kwam de verpleegkundige even kijken hoe het ging. Ze vertelde dat we moeten (niks moet) nadenken over het stoppen van de zuurstof. Ze denken dat het Anne niets meer brengt, het misschien zelfs Anne benauwder maakt. Die vraag kwam voor mij volledig onverwacht en midden in de nacht dus we hebben er even over doorgepraat en toen heb ik aangegeven daar sowieso mee te wachten tot de ochtend en er eerst met Anita over te willen praten. Dat was goed en nogmaals, er moet niets.
Al vroeg in de ochtend staan dokter Merks en verpleegkundig specialist Inge voor de deur. Hebben ook in het weekend op afstand erg meegeleefd. Voor Inge was het de eerste keer na ons gesprek afgelopen donderdag dat ze Anne zag en dat emotioneerde haar zeer. Na even fijn met elkaar gesproken te hebben begon dokter Merks over het eventueel stoppen van de zuurstof. Hij legt rustig en duidelijk uit waarom ze daaraan denken. Het is een eerlijk en duidelijk verhaal. Na het stoppen van de zuurstof hoeft er niet ineens iets drastisch te veranderen. Wel is het zo dat Anne daardoor wat eerder kan komen te overlijden maar door toedienen van zuurstof en daardoor het leven mogelijk iets te verlengen kan ook weer andere complicaties met zich meebrengen die veel minder fijn zijn. Anita en ik geven aan het goed te vinden als dokter Merks dit intern bij collega’s gaat navragen hoe zij hier in staan.
Om 9:30 uur komt dokter Merks terug. Hij heeft de situatie individueel aan 3 verschillende artsen voorgelegd en ze zeiden alledrie hetzelfde; Eerst de medicatie ophogen en dan de zuurstof stoppen. Anne zal daar niet minder comfortabel door worden, het is voor Anne waarschijnlijk fijner zonder zuurstofkapje en ook voor ons is dat fijner. Het besluit wordt genomen; We gaan stoppen met de zuurstoftoediening.
Om 9:45 uur verhogen ze de medicatie midazolam en een uur later wordt de zuurstof gestopt. Anne blijft heel rustig en comfortabel. Het is fijn dat het masker af is, nu zien we weer het gehele gezicht van Anne. Het is wel verdrietig Anne zo te zien. De bleke kleur, de donkere kringen om de ogen, de droge bleke lippen. Je ziet aan alles dat het niet lang meer gaat duren.
Ilva, de beste vriendin van Anne wil heel graag vandaag nog even langskomen en dat vinden we fijn. Ook de opa’s en oma’s komen. Ze zijn allemaal eigenlijk net op tijd binnen om Anne te zien. Henk en Ellen, de ouders van Ilva wachten in eerste instantie in de familiekamer die voor ons is gereserveerd omdat het anders te druk wordt in de kamer.
Om 12:20 uur ziet Anita dat Anne wat onrustiger begint te ademen en daarom drukken we op de bel. De verpleegkundige is er snel. Ze geeft aan dat dit eigenlijk normaal is in de deze fase. Niet veel later stokt de adem van Anne en komt er wat slijm uit de mond. Nog 1x komt er korte ademteug en dan blaast Anne om 12:26 uur heel rustig en heel vredig haar laatste adem uit terwijl wij (Stan is ‘helaas’ net weg om opa Jan en oma Anja naar de familiekamer te brengen) bij Anne zitten en haar vasthouden. Het is heel onwerkelijk, niet te bevatten en heel verdrietig maar tegelijkertijd beseffen we ook dat de afgelopen paar dagen eigenlijk cadeautjes zijn geweest en dat Anne op een vredige manier zonder angst en pijn is overleden en daar zijn we ook wel weer dankbaar voor. Ook was het heel fijn dat Ilva hierbij aanwezig kon zijn. Ik denk dat Anne dat echt ongelofelijk mooi en fijn zou hebben gevonden. Nee dat moet ik anders zeggen; Ik ben er van overtuigd dat Anne onze aanwezigheid, ons praten, onze aanrakingen en dus ook de handen, de woorden (in het oor van Anne) en de knuffel(s) van Ilva heeft ervaren en dat ze dat geweldig heeft gevonden en dat is een hele troostrijke gedachte…
Anne wordt door de verpleegkundigen wat opgefrist en ‘lekker’ onder de dekens ingestopt. Daarna hebben we met z’n vieren een moment alleen. Pedagogisch medewerker Amy hebben we gebeld dat we graag de handafdruk willen maken voordat alle hectiek van het praktische regelen gaat beginnen. Dat is een heel mooi en eigenlijk ook ontspannen moment met ons viertjes en Amy. Stan houdt een dienblad vast met daarop een doos met schuim. Anita en Amy leggen de hand van Anne op het blok schuim en drukken de hand en de vingers in het schuim. We maken 2 versies, een blok met beide handen en 2 losse blokken voor iedere hand waarbij we ook proberen de permanente vriendschapsarmband mee te nemen in de afdruk. Er is wel iets te zien maar of dat echt goed gelukt is maar de vraag. Al met al is het een mooi en intiem moment. Amy gaat zorgen voor de afgietsels.
Inmiddels zijn Fiona (collega van Anita) en Esther (uitvaartverzorgster) binnen gekomen. Terwijl de aanwezigen naar een andere kamer gaan (tegenover de kamer van Anne) gaan wij met Fiona en Esther in gesprek en nemen alvast de meest dringende zaken door. Het is een fijn gesprek. Om 16:00 uur komt de auto waarmee Anne naar huis zal worden gebracht. Iedereen helpt mee om de kamer leeg te ruimen en dan gaan we onder begeleiding van dokter Merks, verpleegkundig specialist Inge, pedagogisch medewerker Amy en een aantal verpleegkundigen met Anne in het bed de kamer uit richting de afscheidskamer van het PMC. Het is eigenlijk een hele mooie (en emotionele) wandeling waarbij we door de gangen van het PMC lopen en er overal verpleegkundigen heel mooi, sereen en waardig langs de kant staan. Heel bijzonder, mooi en ontroerend!
In de afscheidskamer leggen Anita en ik samen Anne over van het bed naar de brancard. Als de brancard in de auto wordt gereden nemen wij afscheid van het verplegend personeel. Wat een mooie mensen, wat is Anne, wat zijn wij met ontzettend veel zorg en liefde omringd geweest en nog steeds want allemaal geven ze aan dat de zorg nu niet abrupt stopt, we ze ieder moment mogen contacten en er ook nog ontmoetingen en gesprekken met elkaar zullen volgen. We gaan deze mensen missen.
We stappen in onze eigen auto om naar huis te gaan. Het eerste dat Stan zegt is “wat een raar gevoel dat we nu nooit meer met z’n vieren in de auto zitten” en die zin raakt mij (ons allemaal) enorm. Het is druk op de weg, we doen er ruim 5 kwartier over om thuis te komen maar dat is niet erg, we hebben geen haast. In de auto zijn we stilletjes. Het was een emotionele dag na een paar intense en vermoeiende dagen in het ziekenhuis. Wij volgen de wagen met Anne erin tot aan ons huis. Anne wordt op de brancard in huis gereden en daar in doeken gewikkeld zodat ze naar haar eigen kamer gedragen kan worden. Nu ligt ze in haar eigen bed, heel vredig, heel mooi maar het is ook best moeilijk om haar zo te zien liggen. Het is net of ze gewoon ligt te slapen en we haar ieder moment wakker kunnen maken. Was het maar zo 🙁
Vanmiddag hadden we niet gegeten omdat er geen tijd voor was dus best wel een beetje trek maar geen zin en puf meer om te gaan koken. Opa en oma waren zo lief om voor ons maar eens wat lekkere Chinese gerechten voor ons te halen. Heerlijk! Even tot rust komen. Morgen zal het wel druk worden.
Namens Stan en Anita willen we jullie allemaal bedanken voor jullie meeleven en lieve berichtjes. Dank jullie wel!
Hieronder een aantal foto’s. Houdt er alsjeblieft rekening mee dat er foto’s tussen kunnen zitten die confronterend zullen zijn…
